در روزهای اخیر، شاید هیچ چیز به اندازه «نقطه قرمز» رنگ اینترنت روی گوشیهای همراه و مانیتورهای کاربران ایرانی، نتوانسته باشد دلهره و اضطراب را به جامعه کسبوکار تزریق کند.
این خاموشیهای پراکنده، اما مستمر، دیگر صرفاً یک مشکل فنی یا مزاحمت در گذراندن اوقات فراغت نیستند؛ بلکه به مانعی سرسخت بر سر راه تولید و تجارت تبدیل شدهاند. وقتی زیرساخت اصلی ارتباطی کشور با نوسانهای غیرقابل پیشبینی مواجه میشود، اولین ضربه را کسبوکارهای دیجیتال و نوپا میخورند.
استارتاپهایی که مدل درآمدی آنها کاملاً بر پایه پایداری شبکه شکل گرفته، حالا با افت شدید ترافیک، لغو سفارشها و از دست رفتن مشتریان مواجه شدهاند؛ چرا که در دنیای رقابتی امروز، حتی چند ساعت قطعی نیز به معنای مهاجرت کاربر به سمت رقبای بینالمللی یا نابودی کامل اعتبار برند است.
با این حال، تصور اینکه این بحران تنها محدود به شرکتهای فناوری و فروشگاههای اینترنتی باشد، یک اشتباه استراتژیک است. شگفتانگیزترین تبعات این قطعیها، دامن زدن به کسبوکارهای سنتی و فیزیکی است که سالهاست با روشهای قدیمی اداره میشوند.
امروزه حتی یک کوچکترین فروشگاه مواد غذایی، تعمیرگاه خودرو یا دفتر املاک محلی برای هماهنگی سفارشها، تبلیغات در شبکههای اجتماعی، دریافت درخواستهای مشتریان و حتی مدیریت مالی به پیامرسانها و اینترنت متکی هستند. وقتی ارتباطات قطع میشود، زنجیره تأمین این کسبوکارها پاره میشود؛ رانندگان حملونقل نمیتوانند با مشتریان در تماس باشند و نقدینگی که معمولاً از طریق درگاههای بانکی انجام میشود، با وقفه مواجه میگردد. بنابراین، مرز سنتی و دیجیتال در اقتصاد امروز از بین رفته و اختلال در بستر اینترنت، به یک تهدید همگانی تبدیل شده است.
فراتر از خسارات مستقیم و جاری، مهمترین آسیب این نوسانات، برخورد به اصل «اعتماد» و «ثبات» محیط کسبوکار است. سرمایهگذاری و برنامهریزی بلندمدت نیازمند محیطی قابل پیشبینی است؛ اما قطعیهای اینترنت بدون هیچ هشدار قبلی، تمام معادلات مالی را بر هم میزند.
کسبوکارها نمیتوانند برنامههای فروش، کمپینهای تبلیغاتی یا حتی استخدام نیروهای جدید را با قطعیت جلو ببرند. این بیثباتی باعث میشود سرمایهگذاران از ورود به بازارهای وابسته به فناوری بگریزند و کارآفرینان existing را به انتقال سرمایه یا تعطیلی فکر کنند. هدر رفتن اعتماد مشتریان به پلتفرمهای داخلی نیز ضربهای جبرانناپذیر است؛ کاربری که یک بار در اثر قطعی اینترنت نتواند خرید خود را تکمیل کند یا خدمات مورد نیاز را دریافت نماید، به سختی بار دیگر به آن پلتفرم اعتماد خواهد کرد.
در نهایت، آنچه در این میان به عنوان یک هشدار نهایی باقی میماند، ضرورت بازنگری در مدیریت بحران و حفظ پایداری شبکه ملی اطلاعات است. در دنیایی که اقتصاد جهانی به سمت تحول دیجیتال پیش میرود، کشور نمیتواند با قطعهای مکرر به رشد و توسعه خود ادامه دهد. کسبوکارهای سنتی برای بقا نیاز به تنفسسازهای آنلاین دارند و شرکتهای دیجیتال برای زیستن نیاز به فضای باز و بدون مانک. ادامه این روند، به معنای ایجاد یک هزینه اجتماعی و اقتصادی سنگین برای تمامی لایههای جامعه است که در نهایت، از جیب مردم و تولیدکنندگان به عنوان پیشرانهای واقعی اقتصاد پرداخت خواهد شد.
باوجود اظهارنظر برخی مقامات درمورد بازگشت وضعیت اینترنت ایران به قبل از ۱۸ دی، همچنان نشانههای اختلال گسترده در اینترنت دیده میشود و وضعیت شبکه کاملا ناپایدار است.
طبق دادههای رادار کلادفلر که وضعیت شبکه را بهصورت لحظهای رصد میکند، پس از سه هفته کامل قطع اینترنت همچنان شاهد رفتار ناپایدار در شبکه هستیم. حجم ترافیک شبکه به حدود ۳۰ درصد قبل رسیده و نوسان زیادی در ارتباط کاربران دیده میشود.
نتبلاکس نیز که وضعیت دسترسی به اینترنت در جهان را رصد میکند، روز گذشته اعلام کرد که با گذشت سه هفته از قطع سراسری اینترنت در ایران، محدودیتها همچنان در قالب لیست سفید و فیلترینگ شدید ادامه دارد. طبق دادههای این موسسه، این قطعی یکی از شدیدترین نمونههای ثبتشده در تاریخ است.
از شب گذشته، پنجشنبه ۹ بهمنماه، نیز شاهد افزایش اختلال در وضعیت اتصال کاربران به اینترنت هستیم. گزارشهای کاربران نشان میدهد بسیاری از سرویسهای ویپیان دوباره از کار افتادهاند یا مدت کوتاهی پس از وصل شدن، از کار میافتند. رادار آروان هم افزایش اختلال در چند دیتاسنتر را نشان میدهد.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات نیز در حاشیه جلسه هیئت دولت تاکید کرده بود که این وزارت خانه پیگیریهای لازم را برای بازگشت شرایط به حالت پایدار انجام میدهد. هاشمی همچنین ابراز امیدواری کرده بود که روند بهبود وضعیت شبکه که در آینده تکمیل شود با این حال وضعیت به حال قبل بازنگشته است.
حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور نیز روز گذشته گفته بود که با رفع مشکلات فنی، فرایند بازگشایی اینترنت به نتیجه رسیده و اینترنت در وضعیت عادی قرار دارد.
